Уудам талыг цэцгээр дүүргэсэн Б.Мөнхболдын "Өрнө ба дорно"

Төрийн соёрхолт, ардын жүжигчин Ц.Намсрайжавын нэрэмжит Монгол Улсын филармони байгуулагдсаны 40 жилийн ойн хүндэтгэлийн концертод эгшиглэсэн Төрийн шагналт, хөгжмийн зохиолч Бирваагийн Мөнхболдын төгөлдөр хуур, морин хуурын чуулгад зориулсан “Өрнө ба дорно” нэртэй өвөрмөц бүтээлийн тухай өгүүлэхийг зорилгоо болгосон юм.

Европын төгөлдөр хуур, Монголын үндэсний хөгжмийн чуулга хоорондоо эвсэн зохицсон, содон дуурьслаар баялаг энэхүү бүтээл нь өрнө, дорнын гэх тэс өөр хөгжмийн хэллэгийг (өргөн утгаар) нэгтгэн зангидаж, Монголын дан хөгжмийн хөгжилд өөрийн хувь нэмэр оруулах шинэлэг туурвил болсон нь уг зохиолын онцлог байлаа.

Б.Мөнхболд: Аав маань өвлийн хүйтэнд гүйж, уур савсуулаад зогсдогсон

Г.Бирваа 1936-1953 онд цэргийн албанд зүтгэж, үлээвэр хөгжимчнөөс Үлгэр жишээ үлээвэр найрал хөгжмийн удирдаач, 1955 оноос Хүүхэлдэйн театр, Б.Элдэв-Очирын нэрэмжит Хүүхдийн кино театрын хөгжмийн багш, 1957 оноос симфони найрал хөгжмийн удирдаач, 1965 оноос Улсын циркийн хөгжмийн удирдаач, 1967-1984 онд Монголын хөгжмийн зохиолчдын холбооны нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байв. Тэрбээр “Намрын шөнө”, “Гоёхон чимэг ч юм уу даа”, “Зандан шоо” зэрэг 200- гаад дууны уран бүтээл, “Нийслэл хүү”, “Хөдөөгийн баясгалан”, “Баянбулагийнхан”, “Улаан дарцаг”, “Хөхөө гэрлэх дөхлөө”, “Тууврын замд” зэрэг 18 кино, “Эрдэнэ тээлийн уянга”, “Арван танхил, гурван хашир”, “Шинэ байшинд”, “Их хурим”, “Их говийн зоригтон”, “Амьдралын улаан шугам”, “Харц хатан” зэрэг 13 жүжиг, “Аргат бяцхан баатар”, “Ишиг хөөрхөн нэр”, “Цурхай загасны тушаалаар” зэрэг 18 хүүхдийн жүжгийн хөгжим, найрал хөгжимд зориулсан 150 гаруй найруулга, симфони чуулбар, дууль, марш, гоцлол аяз 30 шахмыг туурвисан юм.

Хөгжмийн зохиолч Б.Мөнхболд шинэ цомгоо гаргана

Төрийн соёрхолтын хүү Төрийн соёрхолт Бирваагийн Мөнхболд аавынхаа шийрийг хатаасан хөгжмийн зохиолч билээ. Тэрээр “Алтан намар” хөгжмийн наадмын 2004, 2006, 2009 оны Гранпри шагналтай, Гэгээн муза наадмын шилдэг хөгжмийн зохиолч юм.

Түүний хамгийн сүүлийн үеийн уран бүтээл гэвэл  Б.Галааридын “Шар тэнгисийн  тарчлаан” жүжгийн бүрэн хөгжмийг мөн  Яруу найрагч Ц.Хулангийн “Лусын хааны охид”  хүүхдийн жүжгийн бүрэн хөгжмийн зохиолыг бичсэн нь үзэгчдэд туйлын их нийцсэн байна.  2009 онд Төрийн соёрхолт эрхэм хүндтэй шагналыг авсан бөгөөд  2010 онд “Галдан Бошигт” симфони сюитээр анхны уран бүтээлээ үзэгч түмэндээ толилуулжээ.

Тэгвэл хөгжмийн зохиолч Б.Мөнхболд тун удахгүй  өөрийн бие даасан  цомгоо  олны хүртээл богох гэж байна. Тус цомог  хоёр  хэсгээс бүрдэх бөгөөд түүхэн үйл явдлыг хөжмийн хэлээр дүрслэн үзүүлсэн тайлбартай  юм байна. 

Үүнд Өндөр Алтайн уртын дуу, Түүхэн гунигт үйл явдлыг хөгжмийн хэлээр илэрхийлсэн “Олгой нуурын дэргэдэх тулаан”,  “Улайхуйн тулаан”, “Галдан Ану хоёрын хайр , “Тэрэлжийн  100 модны дэргэдэх үйл явдал” зэргийг дүрслэн өгүүлсэн байна.  Энэхүү цомогт  тайлбар уншсан СТА Б.Отгонбат, СТА морин хуурч Д. Ишцог, Лимбэч Цуурч Г. Нямжамцан Морин хуур чуулгын хуурч хөөмийч А.Даваазориг, Э.Сандагжав уртын дууч Э.Болормаа нар хамтран  ажиллажээ.  

Хөгжмийн зохиолч Б.Мөнхболд хос CD-тэй боллоо

  Монгол улсын Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, Төрийн шагналт Г.Бирваа агсны хүү, хөгжмийн зохиолч Б. Мөнхболдын анхны  CD удахгүй хэвлэгдэн гарах гэж байна. Тус  CD нь 2 хэсгээс /Дабль/ бүтсэн ба эхний CD нь түүхэн үйл явдлыг хөгжмийн хэлээр дүрслэн үзүүлсэн “Галдан Бошигт” хэмээх 5 ангит Симфони Сюит.Зохиолч уг бүтээлдээ 2010 оны 10-р сарын 24-нд ДБЭТ-т анхны тайлан тоглолтоор үзэгч түмэндээ толилуулсан. Тус бүтээл нь анхны тайлбартай 5 ангит Симфони Сюит бөгөөд 1-р анги “Өндөр Алтай” уртын дуу, 2-р анги түүхэн гунигт үйл явдлыг илэрхийлсэн “Олгой нуурын дэргэдэх тулаан” 3-р анги “Уйлахуйн тулаан болон Галдан,Ану хоерын хайр”, 4-р анги “Тэрэлжийн Зуун модны дэргэдэх тулаан” зэргийг  CD-ндээ хөгжмийн хэлээр өгүүлнэ. Энэхүү CD-нд СТА, морин хуурч Д.Шинэцог-Гени, Лимбэч, Цуурч Г.Нямжанцан, Морин хуур чуулгын морин хуурч,хөөмийч А.Даваазориг,Э.Сандагжав, уртын дууч Э.Болормаа, тайлбар уншигч СТА Б.Отгонбат нар оролцсоноос гадна  Улсын филармонийн симфони найрал хөгжим удирдаач Д.Нямдашийн удирдлагаар тоглосон байна. 2 дахь CD-нь зохиолчийн төрийн шагнал хүртсэн бүтээлүүд болох Ятга, морин хуур найрал хөгжмийн концерт,  мөн нийслэлийн Улаанбаатар чуулгад зориулсан “Хишигтэн” хэмээх бүтээлүүд нь багтжээ.